مبانی علوم انسانی از منظر قرآن (با تأکید بر نظریه آیت‌الله جوادی آملی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

موضوع یا کاربرد اوّلی علوم انسانی درباره انسان است، بنابراین عنصر محوری همه­ی علوم انسانی را معرفت انسان تشکیل می‌دهد. قرآن کریم، معجزه­ی جاوید پیامبر خاتم (ص) و دارای ویژگی­های جامعیت و جهانی بوده و ازاین‌رو با دقت ورزی مبانی علوم از کلام وحی قابل‌کشف و تبیین است. در حوزه­ی علوم انسانی هر دیدگاه بر مجموعه­ای از مبانی خاص استوار است و با توجه به اینکه این بنیادها از یک‌سو نقش اساسی در بینش­ها، گرایش­ها، رفتارها، هنجارها و تحولات اساسی دارند و از سوی دیگر ابتناء علوم انسانی غربی بر مادی‌گرایی بوده و با مبانی توحیدی سازگاری ندارند در این پژوهش آموزه­های وحیانی با تأکید بر نظریه آیت‌الله جوادی آمل با روش توصیفی – تحلیلی به‌منظور برداشتن گامی در راستای ترویج علوم انسانی اسلامی به بررسی گرفته‌شده است.
 یافته­ها تحقیق نشان می­دهد که مبانی علوم انسانی غربی در روش­شناختی بر تجربه و اصالت الحس، در هستی شناختی بر سکولاریسم، در معرفت‌شناختی بر پوزیتیویسم، در انسان‏شناختی بر اومانیسم و در ارزش شناختی بر لیبرالیسم استوار است. همچنین مشخص شد که دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی به این رهنمون است که علم اگر علم و ره‌آورد یقین و طمأنینه باشد (نه حدس و فرضیه) حتماً اسلامی است ولی ازآنجاکه مبانى‏ علوم‏ انسانى غربى مبتنی بر قول به شبح و محکوم ‌به شکاکیت و سفسطه می­باشد متعارض با دیدگاه قرآن است. ازنظر این عالم فرزانه با دقت ورزی مبانی تمامی علوم در قرآن یافت می­شود. قرآن از روش­های حسی، عقلی، نقلی و وحیانی سخن گفته و هستی‌شناسی جامع تنها با جهان‌بینی توحیدی ممکن است، منبع معرفت‌شناختی عقل و نقل است، انسان‌شناسی صحیح محصول جهان‌بینی توحیدی و برآیند معرفت‌شناختی وحیانی است و قرآن در ارزش شناختی، عنایت خاص بر شناخت ارزش­های بنیادی و معنوی دارد.

کلیدواژه‌ها